ӘУЛИЕ МАРК ЕВАНГЕЛИСТТІҢ ЭФИОПИЯЛЫҚ «ВИТА» МӘТІНДІК ДӘСТҮРІ: ОРТА НҰСҚАҒА НАЗАР
DOI:
https://doi.org/10.26577/JOS202611616Аннотация
Әулие Марк Евангелисттің эфиопиялық Vita мәтіні эфиопиялық христиан әдебиетіндегі аударма, таралу және бейімделу үдерістерінің күрделілігін көрсететін бай мәтіндік дәстүрді білдіреді. Бұл зерттеу біздің заманымыздың I ғасырына жататын Әулие Марк Евангелисттің Gəʿəz тіліндегі Істерінің мәтіндік тарихын сипаттауды мақсат етеді. Осы зерттеудің негізгі нысаны
болып табылатын оның Vita мәтіні бастапқыда грек тілінде жазылып, біздің заманымыздың IV ғасырында Gəʿəz тіліне аударылған деп есептеледі. Gəʿəz тілінде жазылған мәтін «Gädlä Marəqos» деп аталатын жеті сақталған қолжазбада кездеседі және негізінен әулиенің күресі мен азап шегуін баяндайды. Негізгі мәтіндік ерекшеліктерді талдау және әртүрлі қолжазба нұсқаларын салыстыру арқылы зерттеу эфиопиялық дәстүрдің Әулие Марктың тарихи баянын өз мәтіндік дәстүріне сәйкес қалай қалыптастырғанын көрсетеді. Осылайша, әртүрлі шіркеулер мен монастырьлардан
жиналған куәліктер осы мақаланың негізгі дереккөздері болып табылады. Қолжазбалардан жиналған деректер негізінде мәтіндік дәстүр сапалық тұрғыда егжей-тегжейлі сипатталады. Сонымен қатар мәтіннің дереккөздері, баяндау құрылымы және мәтіннің орналасуы өзара ретімен көрсетіледі. Мәтіндік дәстүрге сүйене отырып, куәліктердің түпнұсқамен гипотетикалық байланысы келесідей түрде ұсынылады: Ω = α (A + γ (E1 + E2) + β (δ (ε (B + F) + C) + D). Бұл
мақала эфиопиялықтардың ерте христиан дәстүрлеріне қатысуын, сондай-ақ агиографиялық мәтіндерді сақтау мен түрлендірудегі аударманың рөлін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Түйін сөздер: мәтіндік трансмиссия, Марк Евангелист, конъюнктивті қате, кодекстердің елтаңбасы, қолжазба дәстүрі.
