ҚЫТАЙ МЕН ҚАЗАҚСТАН АРАСЫНДАҒЫ ЖОҒАРЫ БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ КӘСІБИ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚТЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН БОЛАШАҚ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ (ҚазҰУ хабаршысы. Шығыстану сериясы, 2026)
Қытай мен Қазақстан арасындағы жоғары білім беру саласындағы ынтымақтастықтың даму тарихы отыз жылдан астам уақытты қамтиды. Осы кезеңде оның негізгі бағыты біртіндеп тек тілдік білім беруден әртараптандырылған әрі терең кәсіби ынтымақтастыққа ауысты. Алайда қазіргі ғылыми зерттеулер негізінен тілдік білім беру деңгейінде қалып, кәсіби ынтымақтастықтың даму жағдайына, іске асырылу модельдеріне және негізгі мәселелеріне жүйелі талдау жасамайды, сондай-ақ оның ішкі трансформациялық логикасы мен даму траекториясын терең қарастырмайды. Соның нәтижесінде мұндай зерттеулер жоғары білім беру саласындағы екіжақты кәсіби ынтымақтастықты тереңдетудің практикалық қажеттіліктерін толық қанағаттандыра алмай отыр.Осы зерттеуде Қытай мен Қазақстан арасындағы жоғары білім беру саласындағы кәсіби ынтымақтастықтың эволюциялық даму жолы, негізгі модельдері және оны шектейтін ішкі факторлар жүйелі түрде қарастырылады. Зерттеуде мәтіндік талдау, кейстік талдау және салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Сонымен қатар екі елдің тиісті нормативтік-саяси құжаттары, ынтымақтастықтың даму көрсеткіштері, қолданыстағы ғылыми әдебиеттер және университеттердің ресми сайттарында жарияланған ашық ақпараттар кешенді түрде жинақталып, талданды.Зерттеу нәтижелері Қытай мен Қазақстан арасындағы жоғары білім беру ынтымақтастығының үш негізгі даму кезеңінен өткенін көрсетті: алғашқы кезеңде шашыраңқы тілдік алмасулар мен ынтымақтастық жүзеге асырылса, кейін өңірлік білім беру платформалары негізінде ынтымақтастық тереңдей түсті, ал одан әрі мемлекет, өндіріс және білім беру ұйымдарының бірлескен қатысуы арқылы ынтымақтастық модельдерінің трансформациясы жүзеге асты. Қазіргі таңда ынтымақтастық мамандықтар мен академиялық бағыттарға негізделген кәсіби ықпалдастықты тереңдету кезеңіне өтті. Екі тарап Конфуций институттары, студенттер алмасу бағдарламалары, жазғы мектептер, қос диплом бағдарламалары, бірлескен білім беру ұйымдары, Лу Бань шеберханалары және бірлескен зертханалар сияқты жеті негізгі модельді қамтитын әртараптандырылған әрі синергиялық кәсіби ынтымақтастық жүйесін қалыптастырды. Сонымен қатар кәсіби оқу бағдарламаларының жеткілікті деңгейде үйлестірілмеуі, кредиттерді өзара тану мен трансферлеудің стандартталған тетіктерінің болмауы, сондай-ақ білім сапасын қамтамасыз ету стандарттарының өзара мойындалмауы сияқты институционалдық кедергілер ынтымақтастықтың тереңдеуіне әлі де шектеу қоюда.Аталған зерттеу Қытай–Қазақстан кәсіби ынтымақтастығын талдаудың жүйелі теориялық негізін қалыптастырып, екіжақты жоғары білім беру саласындағы тілдік ынтымақтастықтан кәсіби ынтымақтастыққа көшу үдерісінің зерттеу көкжиегін кеңейтеді әрі әрбір трансформация кезеңінің ішкі логикасын айқындайды. Зерттеу нәтижелері екі ел университеттеріне ынтымақтастық тетіктерін жетілдіруде практикалық бағдар бере алады, ортақ институционалдық мәселелерді шешуге қатысты шешім қабылдау үдерісіне ғылыми негіз ұсынады және болашақтағы цифрлық білім беру ынтымақтастығы мен бірлескен оқу бағдарламаларын әзірлеуге алғышарт қалыптастырады.Түйін сөздер: жоғары білім, кәсіби ынтымақтастық, бірлескен модельдер, Қазақстан, Қытай.