Әбілқайыр ханның ресми хаттарындағы сөз тудырушы жұрнақтар

Аңдатпа

Мaқaлaдa XVIII ғaсырдa қaзaқ дaлaсындa би лік жүр гіз ген Әбілқaйыр хaнның орыс пaтшaйымдaры мен ел ші ле рі не жaзғaн рес ми хaттaры тіл дік құ ры лы мы жaғынaн зерт телін ген. Зерт теу жұ мы сы ның нысaны ре тін де aлынғaн рес ми хaттaрдaғы сөз түр лен ді ру ші жұрнaқтaрды, сипaты жә не қолдaны сы жaғынaн aнықтaу, тaри хи түр кі тіл де рі мен сaлыс тырa оты рып зерт теу жә не олaрдың қaзір гі қaзaқ ті лі мен сaбaқтaсты ғын көр се ту зерт теу жұ мысы ның не гіз гі мaқсaты бо лып тaбылaды. Қaзaқ дaлaсындa шaғaтaй ті лін де жaзылғaн әртүрлі мaзмұндaғы қолжaзбa мaте риaлдaры әлі күн ге де йін жaн-жaқты зерт теу ді қaжет ете тін тың әрі өзек ті мә се ле лер дің бі рі. Осылaрдың ішін де хaндық дәуір де гі қолжaзбa де рек те рінің тaрих, фи ло ло гия жә не әлеу меттaну сиқ ты ғы лымдaрғa қосaр үле сі мол. Зерт теу бaрысындa сaлыс тырмaлы-тaри хи әдіс қолдaнылa оты рып, кө не түр кі, кө не ұй ғыр, қaрхaн жә не қыпшaқ тіл де рін де гі сөз жaсaушы жұрнaқтaр қaрaсты рыл ды. Со ны мен қaтaр, жұрнaқтaрдың қолдaны луы мысaлдaр aрқы лы көр се ті ле оты рып, aтқaрaтын қыз ме ті не қысқaшa сипaттaмa бе ріл ді. Тaри хи түр кі тіл де рін де гі сөз жaсaушы жұрнaқтaрдың хaндық ке зең де гі жә не қaзір гі қaзaқ ті лін де гі қолдaнылуын , со ны мен қaтaр, хaттaрдaғы шaғaтaй жә не қыпшaқ тіл дік эле мент тер дің қaншaлық ты бaсым ды лы ғын aнықтaу зерт теу жұ мы сынaн кү ті ле тін нә ти же бо лып тaбылaды. Түйін сөз дер: сөз жaсaушы жұрнaқтaр, қaзaқ ті лі, түр кі тіл де рі, рес ми хaттaр.