ЦИФРОВИЗАЦИЯ ВОСТОЧНЫХ РУКОПИСЕЙ КАЗАХСТАНА И РЕИНТЕРПРЕТАЦИЯ ПИСЬМЕННОГО НАСЛЕДИЯ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ

Г.Е. Надирова; А.М. Муратбекова; А.А. Джунисбаев

doi:10.26577/JOS202611837

Авторлар

Г.Е. Надирова Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан
А.М. Муратбекова Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан
А.А. Жүнісбаев Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

DOI:

https://doi.org/10.26577/JOS202611837

Аңдатпа

Посткеңестік елдердің жазба мұрасын зерттеу саласындағы цифрлық трансформацияларға ғалымдар мен практиктердің қызығушылығы цифрландырудың қоғамдық өмірдің көптеген салаларына белсенді түрде енгізілуімен және оның орасан зор өзгерістерімен байланысты. Цифрлық технологиялар дәстүрлі қызметтердің нысандары мен сипатын ғана емес, сонымен қатар қалыптасқан көзқарастарды, ұстанымдарды, білімді, тәжірибе мен дәстүрлерді бағалау тәсілдерін де өзгертеді.

Зерттеудің мақсаты цифрландырудың Қазақстанның қолжазба және мұрағат коллекцияларының жағдайына, атап айтқанда, Орталық Азия аймағының тарихи және мәдени мұрасының дамып келе жатқан түсіндірмесіне әсерін талдау. Бұл салаға цифрлық тәжірибелер белсенді түрде енгізілуде, бірақ бұл процестердің теориялық негіздемесі әлі толық берілген жоқ.

Зерттеудің нысаны аймақтағы ислам мәдениеті мен ортағасырлық ғылым өкілдері арасындағы өзара әрекеттесуді көрсететін шығыс тілдеріндегі мәтіндер, сондай-ақ Қазақстандағы тарихи оқиғалар, саяси тұлғалар және тарихи жадтың басқа да компоненттері туралы хабарлайтын дереккөздер. Зерттеу пәні мұрағаттық және қолжазба материалдарын цифрландыру, сондай-ақ оларды енгізудегі күрделіліктер мен тәуекелдер.

Зерттеу пәнаралық тәсілді қолдана отырып, әртүрлі құжаттарды өңдеу модельдері бар мұрағаттық жүйелерді сапалық институционалдық талдау әдістерін және шығыс әдеби жинақтарының мәтіндік және сандық талдауын қолданады. Макромәтіндік талдау әдісі дәстүрлі семантикалық талдаудан құжаттарды жасау функциялары мен контекстіне назар аударды. Қазақстан Республикасының құқықтық және нормативтік базаларын және мемлекеттік цифрландыру бағдарламаларын зерттеу мұрағаттық және қолжазба жинақтарын және олардың функцияларын түрлендірудің жаңа стратегиясы мен инфрақұрылымын түсінуге мүмкіндік берді. Сыни мұрағаттық зерттеулер бойынша халықаралық ғылыми әдебиеттер посткеңестік кеңістіктегі ұлт құру және ұлттық бірегейлікті қалыптастыру контекстінде осы құрылымдардың қызметін қайта бағалаудың негізгі теориялары мен идеяларын ұсынды.

Авторлар Орталық Азияның ортақ интеллектуалдық мұрасын түсіндіру мен Қазақстанның ұлттық тарихы арасындағы тепе-теңдікті сақтау үшін цифрлық орталықтандыру процесіндегі әдіснамалық плюрализм қажет деген қорытындыға келді.

Түйін сөздер: жазба мұра, шығыс тілдеріндегі қолжазбалар, цифрландыру, интеллектуалды орта, тарихи жады, қайта түсіндіру, Қазақстан.

Автор өмірбаяндары

Г.Е. Надирова, Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

Надирова Гульнар – филология ғылымдарының докторы, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақтүрік университеті Еуразия ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: gulnarermuratovna@gmail.com; g.nadirova@ayu.edu.kz).
А.М. Муратбекова, Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

Муратбекова Альбина – PhD, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Еуразия ғылымизерттеу институтының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: albina.muratbek@gmail.com; a.muratbekova@ayu.edu.kz).
А.А. Жүнісбаев, Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ Еуразия ғылыми-зерттеу институты, Алматы, Қазақстан

Жүнісбаев Алмас – Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Еуразия ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: junisbayev013@gmail.com; a.junisbayev@ayu.edu.kz).